Bahrombek qo‘rboshi

Bahrombek qo‘rboshi XX asr boshlarida Samarqand viloyati va Zarafshon vohasida bolsheviklar hukmronligiga qarshi ko‘tarilgan istiqlolchilik harakatining taniqli yo‘lboshchilaridan biridir. Uning tug‘ilgan yili va bolalik davri haqidagi aniq arxiv ma’lumotlari saqlanib qolmagan bo‘lsa-da, u mahalliy xalq orasida mardligi va obro‘-e’tibori bilan tanilgan sarkarda bo‘lgan. 1918-yildan e’tiboran Turkiston muxtoriyatining bostirilishi va bolsheviklar tomonidan o‘tkazilgan zo‘ravonlik siyosatiga qarshi xalq noroziligi avj olgach, Bahrombek o‘z atrofiga 2000 nafargacha fidoyi yigitlarni to‘plab, mustaqil qurolli guruh tuzdi. Uning yaqin safdoshi va harbiy yordamchisi Samarqand yaqinidagi Pastqishloqdan chiqqan Hamroqulbek, shuningdek o‘z ukasi Shahriyor qo‘rboshi bo‘lgan. Bahrombek qo‘shinlari Samarqand atrofidagi tumanlar, Zarafshon vodiysining tog‘li va tog‘oldi hududlarida Qizil Armiyaning doimiy va jazo otryadlariga qarshi faol harbiy harakatlar olib borgan. Tarixiy hujjatlar va darslik ma’lumotlariga ko‘ra, u Ochilbek qo‘rboshi bilan birgalikda Samarqand viloyatidagi eng yirik va uyushgan harbiy kuchga rahbarlik qilgan. 1922-yilda Buxoro va Zarafshon hududlarida xalq kuchlariga boshchilik qilgan 30 dan ziyod mashhur qo‘rboshilar qatorida Bahrombekning nomi faxr bilan tilga olinadi. 1922-yil aprel oyida Samarqandda Turkiston musulmonlarining ikkinchi qurultoyi chaqirilib, unda qarshilik harakatlarini muvofiqlashtirish va Shermuhammadbek boshchiligidagi Turkiston-Turk mustaqil islom jumhuriyati muvaqqat hukumatini qo‘llab-quvvatlash masalalari muhokama qilinganda Bahrombek guruhi ham ushbu milliy g‘oya atrofida birlashgan edi. Sovet ma’muriyati Samarqanddagi qarshilik harakatini bostirish uchun keng ko‘lamli jazo choralarini, josuslik tarmog‘ini va garovga olish usullarini ishga soldi. 1922-yil sentabrida sovet qo‘mondonligi maxsus ultimatum e’lon qilib, Bahrombek va Ochilbek taslim bo‘lmasa, ularning hibsdagi yaqin qarindoshlari otib tashlanishini bildirdi. 1922-yil kuzida maxsus xizmatlar va chekistlar tomonidan uyushtirilgan pistirma natijasida Bahrombek va uning ukasi Shahriyor qo‘rboshi asir olindi hamda Samarqand shahrida sud hukmisiz qatl etildi.

1917-yilgi Oktabr to‘ntarishidan so‘ng Turkistonda sovet hokimiyati zo‘ravonlik bilan o‘rnatildi. 1918-yil fevralida Qo‘qon shahrida Turkiston muxtoriyatining qonga botirilishi butun o‘lkada, jumladan Samarqand viloyatida ham ommaviy xalq noroziligini va qurolli qarshilikni keltirib chiqardi. Samarqand viloyati strategik jihatdan Turkiston temir yo‘lining muhim tuguni va Zarafshon vohasining iqtisodiy markazi bo‘lganligi sababli, bu yerda sovet harbiy garnizonlari juda kuchli edi. Shunga qaramay, 1920–1923-yillarda viloyat hududida 15 dan ortiq yirik qo‘rboshi dastalari harakat qilib, qarshilik ishtirokchilarining umumiy soni 10 ming nafardan oshgan edi. Sovet hukumati «harbiy kommunizm» siyosati, oziq-ovqat razvyorstkasi va mahalliy xalq an’analarini toptash orqali aholini keskin qashshoqlikka duchor qildi. Qarshilik harakatini yengish uchun bolsheviklar nafaqat doimiy qo‘shinlarni, balki garovga olish, qishloqlarni yoqish va oila a’zolarini qatag‘on qilish kabi qattiq jazo usullarini qo‘llagan.