Mulla Abdulqahhor (1884–1924) — G‘arbiy Buxoro, Zarafshon vohasi va Nurota tog‘laridagi qurolli istiqlolchilik harakatining bosh qo‘mondoni. Amir Said Olimxon tomonidan Buxoro lashkarlarining boshlig‘i etib tayinlangan. G‘ijduvon, Karmana, Konimex va Nurotada qizil armiyaga qarshi yirik janglar olib borgan. 1924-yilda Qizilqumda tengsiz jangda qahramonlarcha halok bo‘lgan.
Mulla Abdulqahhor 1884-yilda Buxoro amirligining G‘ijduvon bekligida hunarmand oilasida dunyoga kelgan. Buxoroi sharif madrasalarida mukammal diniy ta’lim olib, mudarrislik qilgan. Zamonasining o‘qimishli, chuqur ma’naviyatli va g‘oyaviy yetakchilaridan biri hisoblangan. 1920-yil sentabrida Frunze boshchiligidagi sovet armiyasi Buxoroni to‘pga tutib vayron qilgach, Mulla Abdulqahhor o‘z atrofiga minglab vatanparvarlarni to‘plab, G‘arbiy Buxoroda qarshilik harakatiga boshchilik qildi. Amir Said Olimxon unga to‘liq ishonch bildirib, uni G‘arbiy Buxoro lashkarlarining bosh qo‘mondoni etib tayinladi. Uning qo‘l ostida ukalari Mitan polvon va Naim polvon ham jasorat bilan kurashdilar. 1921–1923-yillarda Mulla Abdulqahhor lashkarlari G‘ijduvon, Vobkent, Romitan, Karmana, Xatirchi va Nurota tumanlarida sovet tuzumiga ketma-ket og‘ir zarbalar berdi. U Anvar posho bilan yaqin harbiy ittifoq tuzib, Buxoro shahrini qizillardan ozod qilish rejasini ishlab chiqqan edi. Abdulqahhor adolatli rahbar bo‘lib, o‘z qo‘shinida qat’iy temir intizom o‘rnatgan, tinch aholini talashga yo‘l qo‘ymagan. 1923-yildan boshlab sovet qo‘mondonligi G‘arbiy Buxoroga maxsus otliq armiya diviziyalarini va GPU bo‘linmalarini tashladi. Qizilqum cho‘llariga chekingan istiqlolchilar bir yil davomida og‘ir suvsizlik va ochlik sharoitida kurashni davom ettirdilar. 1924-yil yozida Qizilqumning Varajon hududida yuz bergan qonli jangda Abdulqahhor dastalari qurshovga tushib qoldi. 140 nafar safdoshi halok bo‘lgan bu to‘qnashuvda Abdulqahhor va uning ukasi Mitan polvon og‘ir yaralandi va Azizobod qishlog‘ida mardona halok bo‘ldi.
1920-yil 2-sentabrda Buxoroning qizil askarlar tomonidan bosib olinishi qadimiy islom madaniyati va davlatchiligi markaziga mislsiz fojia olib keldi. Shahar ark saroyi yoqib yuborildi, boy kutubxonalar va osori-atiqalar talandi. G‘arbiy Buxoro aholisi bosqinchilarni hech qachon qonuniy hokimiyat deb tan olmadi. Karmana, G‘ijduvon va Nurota tumanlarida dehqonlar, hunarmandlar va ulamolar ommaviy ravishda istiqlolchilar safiga qo‘shildi. Bu hududdagi kurash nafaqat mahalliy ahamiyatga ega edi, balki u Sharqiy Buxorodagi Ibrohimbek va Anvar posho kuchlari bilan chambarchas bog‘langan, umummilliy mustaqillik frontining g‘arbiy qanotini tashkil etgan edi.
1920
1920-yil avgust–sentyabr oylarida Turkiston fronti qo‘mondoni M. V. Frunze boshchiligidagi Qizil Armiya hamda Yosh buxoroliklar tomonidan Buxoro amirligining qurolli yo‘l bilan ag‘darilishi, Said Olimxonning chekinishi va Buxoro Xalq Sovet Respublikasining tashkil etilishi.
1921
Buxoro amirligi qulatilgach, Sharqiy Buxoro hududida Ibrohimbek Laqay, Anvar Posho, Salim Posho va Fuzayl Maxdum boshchiligida sovet bosqiniga qarshi olib borilgan yirik qurolli ozodlik kurashi va Qizil Armiyaning harbiy amaliyotlari.
1918
Samarqand viloyati (Zarafshon vodiysi) hududida sovet mustabid tuzumiga qarshi Ochilbek, Bahrombek va Hamroqulbek kabi yetakchilar boshchiligida olib borilgan qurolli ozodlik harakati hamda unga qarshi chekistlar va jazo organlarining repressiv amaliyotlari tarixi.
Qahramon Rajabov, B. Eshov
Hozircha izoh yo'q. Birinchi bo'lib fikr bildiring.
Izoh qoldirish uchun tizimga kiring.
