Ochilbek qo‘rboshi (Ochildov, 1883–1923) — Samarqand viloyati va Zarafshon vodiysidagi istiqlolchilarning eng jasur va obro‘li sarkardalaridan biri. Bahrombek bilan birga viloyatdagi asosiy harbiy kuchlarga qo‘mondonlik qilgan. Yashirin «Turkiston milliy birligi» tashkiloti a’zosi bo‘lib, milliy istiqlol g‘oyalari asosida kurashgan. 1923-yil may oyida Kitob yaqinidagi jangda qahramonlarcha halok bo‘lgan.
Ochilbek qo‘rboshi (xalq orasida «Ochildov», ya’ni Ochil dev, Ochil botir nomi bilan mashhur bo‘lgan) taxminan 1883-yilda Samarqand viloyatida tug‘ilgan. U nihoyatda baland bo‘yli, jismonan g‘oyat baquvvat, dovyurak va xalq dardiga hamdard shaxs bo‘lgan. 1918-yilda Samarqandda bolsheviklarning zo‘ravonlik siyosati va oziq-ovqat taloni boshlangach, Ochilbek xalq himoyasi uchun qurol ko‘tardi. U Samarqand, Kattaqo‘rg‘on, Urgut va Panjakent hududlarida bir necha ming suvoriyga rahbarlik qildi. Bahrombek qo‘rboshi bilan yaqin harbiy hamkorlik o‘rnatib, Qizil Armiya garnizonlariga tinimsiz zarbalar berdi. Ochilbek oddiy partizan qo‘mondoni bo‘lib qolmay, siyosiy ongi yuksak milliy kurashchi edi. U 1921-yildan boshlab Ahmad Zaki Validiy tomonidan tuzilgan yashirin «Turkiston milliy birligi» tashkiloti bilan mustahkam aloqa o‘rnatdi va uning ko‘rsatmalari asosida umumturkiston istiqloli g‘oyalari yo‘lida harakat qildi. 1922-yil aprelida Samarqandda o‘tgan Turkiston musulmonlarining ikkinchi qurultoyida faol ishtirok etdi. 1922-yil kuzida Bahrombek qatl etilganidan so‘ng, Samarqanddagi asosiy kurash og‘irligi Ochilbek yelkasiga tushdi. Qizil Armiya unga qarshi katta harbiy kuchlarni safarbar qildi. Sovet hukumati uni taslim qilish uchun qarindoshlarini garovga oldi, biroq Ochilbek taslim bo‘lishdan bosh tortdi. U o‘z qo‘shinlari bilan Samarqand tog‘laridan Qashqadaryo tomon chekindi. 1923-yil 10-may kuni Kitob yaqinida Qizil Armiyaning maxsus polklari bilan bo‘lgan tengsiz va shiddatli jangda Ochilbek mardlarcha halok bo‘ldi.
1918–1923-yillarda Samarqand va Zarafshon vodiysida kechgan istiqlolchilik harakati Turkiston ozodlik kurashining eng muhim qismlaridan biri edi. Bu hudud orqali Turkiston temir yo‘li o‘tgani bois, sovet qo‘mondonligi bu yerdagi harakatni bostirishga alohida harbiy strategik ahamiyat qaratgan. Samarqanddagi harakat o‘zining uyushqoqligi, jadidlar va milliy ziyolilar («Turkiston milliy birligi») bilan uzviy bog‘liqligi bilan ajralib turardi. Harakat yetakchilari faqat qurolli kurash bilan cheklanmay, milliy davlatchilik dasturlarini ishlab chiqishda ham qatnashganlar. Bolsheviklar bu harakatni sindirish uchun harbiy kuch bilan bir qatorda, qishloq oqsoqollarini qo‘rqitish, ommaviy hibslar va jazo otryadlari orqali aholini terror qilish usulidan keng foydalandilar.
1918
Samarqand viloyati (Zarafshon vodiysi) hududida sovet mustabid tuzumiga qarshi Ochilbek, Bahrombek va Hamroqulbek kabi yetakchilar boshchiligida olib borilgan qurolli ozodlik harakati hamda unga qarshi chekistlar va jazo organlarining repressiv amaliyotlari tarixi.
Qahramon Rajabov, B. Eshov
Hozircha izoh yo'q. Birinchi bo'lib fikr bildiring.
Izoh qoldirish uchun tizimga kiring.
