Mahkam Hoji qo‘rboshi

Mahkam Hoji XIX asr oxirida Andijon viloyatida nufuzli, dindor xonadonda dunyoga kelgan. Makka ziyoratida bo‘lib «Hoji» sharafli unvonini olgan, shariat qonunlari va xalq urf-odatlarini chuqur bilgan e’tiborli shaxs bo‘lgan. 1918-yilda Farg‘onada sovet hukumatining dinsizlik va zo‘ravonlik siyosati boshlangach, Mahkam Hoji vatan va din himoyasi uchun qurol ko‘tardi. U o‘zining obro‘-e’tiboridan foydalanib, Andijon atrofidagi qishloqlardan ko‘plab fidoyi yigitlarni to‘pladi va Madaminbek qo‘mondonligi ostidagi birlashgan milliy armiyaga qo‘shildi. Mahkam Hoji Andijon, Asaka va Shahrixon oralig‘ida sovet bosqinchilariga qarshi faol harbiy harakatlar olib bordi. U jangchilarni ma’naviy-ruhiy jihatdan qo‘llab-quvvatlashda, intizomni saqlashda va tinch aholi bilan do‘stona munosabatlarni mustahkamlashda katta xizmat qildi. Uning keyingi taqdiri haqida arxiv ma’lumotlari kam bo‘lib, u 1923-yildan so‘ng chet elga muhojirlikka o‘tgan yoki janglarda halok bo‘lgan deb taxmin qilinadi.

Farg‘ona vodiysidagi istiqlolchilik harakatida diniy ulamolar, eshonlar va hojilar juda katta ma’naviy yetakchilik rolini o‘ynaganlar. Ular xalqni bosqinchilarga qarshi sabr-bardosh va mardlik bilan kurashishga da’vat qilganlar. Mahkam Hoji kabi shaxslarning harakatda ishtirok etishi istiqlolchilik kurashining nafaqat harbiy, balki yuksak ma’naviy-axloqiy asoslarga ega bo‘lganini ko‘rsatadi.