Shakarxon qo‘rboshi (Shakarxon Xoliqboy qizi)

Shakarxon Xoliqboy qizi 1879-yilda Farg‘ona viloyatining Oltiariq tumani Poloson qishlog‘ida hunarmand va bozor oqsoqoli oilasida dunyoga kelgan. Qayrag‘och qishlog‘idan bo‘lgan Otajonboyga turmushga chiqqan, ammo 1916-yilda turmush o‘rtog‘i vafot etib, uch qizi bilan beva qolgan. 1918-yil fevralida Qo‘qon muxtoriyati bolsheviklar tomonidan vahshiylarcha yo‘q qilingach, Qizil Armiya askarlari Qayrag‘och qishlog‘iga bostirib kirib, Shakarxonning keksa otasi va yagona o‘g‘lini uning ko‘z o‘ngida otib tashladilar. Ushbu cheksiz zulm va fojea Shakarxonni qurol ko‘tarishga majbur qildi. 1918-yil yozida u Toshqo‘rg‘on qishlog‘ida o‘z atrofida 500 nafardan ortiq vatanparvar yigitlarni to‘plab, Farg‘ona vodiysida afsonaga aylangan «Shakarxon gvardiyasi» otryadini tuzdi. U To‘ychi qo‘rboshi bilan harbiy ittifoq tuzib, butun Oltiariq va Rishton hududini qizil askarlardan tozaladi. Shakarxon o‘z jasorati bilan hatto Skobelev (hozirgi Farg‘ona) qamoqxonasiga hujum qilib, qatlni kutayotgan yuzlab begunoh mahbuslarni ozod qilgan. 1921-yilda Qizil Armiyaning yirik bo‘linmalari bilan bo‘lgan shafqatsiz jangda Shakarxon ko‘ksidan yaralanib, mardlarcha halok bo‘ldi. Uning qizlari keyinchalik o‘qimishli insonlar bo‘lib voyaga yetdilar, avlodlari bugun ham Oltiariqda yashaydi.

1918-yil boshida Qo‘qon shahrining yoqib yuborilishi va tinch aholining qirg‘in qilinishi butun Farg‘ona vodiysida o‘chmas nafrat va qasos o‘tini yoqdi. Shakarxon kabi fidoyi ayollarning qurol ko‘tarishi bolsheviklar zo‘ravonligining chek-chegarasi qolmaganidan va milliy ozodlik harakatining butun xalqni qamrab olganidan darak berar edi. Uning boshchiligidagi ozodlik kurashi o‘zbek ayolining o‘z vatanini va or-nomusini har qanday bosqinchidan himoya qilishga qodir ekanini butun dunyoga namoyon etdi.