Xolbo‘tabek qo‘rboshi

Xolbo‘tabek qo‘rboshi XIX asr oxirida O‘ratepa (hozirgi Istaravshan) hududida tavallud topgan. O‘ratepa va Zarafshon tog‘larining yo‘llari, dovonlari va mahalliy sharoitini puxta bilgan nufuzli shaxs bo‘lgan. 1918-yildan e’tiboran Turkistonda sovet hokimiyatining o‘zboshimchaliklari va diniy qadriyatlarga tajovuzlari kuchaygach, Xolbo‘tabek o‘z yurtdoshlarini to‘plab, mustaqil qurolli dasta tuzdi. U O‘ratepa, Jizzaxning tog‘oldi hududlari va Samarqand oralig‘idagi strategik yo‘llarni o‘z nazoratiga oldi. 1920–1923-yillarda Xolbo‘tabek Samarqanddagi boshqa nufuzli qo‘rboshilar — Bahrombek va Ochilbek bilan aloqa o‘rnatib, umumiy dushmanga qarshi harakatlarni muvofiqlashtirdi. Uning otryadlari qizil askarlarning ta’minot kolonnalariga va jazo otryadlariga to‘satdan zarbalar berib, tog‘ bag‘riga chekinish taktikasi orqali dushmanga katta qiyinchiliklar tug‘dirdi. Xolbo‘tabekning keyingi taqdiri haqida aniq hujjatlar saqlanmagan; u 1923-yilgi shiddatli janglardan so‘ng Sharqiy Buxoroga chekingan yoki tog‘li to‘qnashuvlarning birida halok bo‘lgan deb taxmin qilinadi. U o‘z xalqining erki va ozodligi yo‘lida fidokorona kurashgan jasur sarkarda sifatida tarixda qoldi.

O‘ratepa va Turkiston tog‘ tizmalari Zarafshon vodiysi, Farg‘ona vodiysi va Buxoro amirligini bog‘lovchi muhim jug‘rofiy chorraha edi. Shu sababli bu hududda sovet hokimiyatini o‘rnatish bolsheviklar uchun o‘ta muhim edi. 1918–1923-yillarda bu yerda ko‘plab mahalliy qo‘rboshilar faoliyat yuritib, ular tog‘li relefdan unumli foydalangan holda partizanlik urushini olib bordilar. Xolbo‘tabek kabi qo‘rboshilarning faoliyati Samarqand va O‘ratepa xalqlarining mustaqillik yo‘lidagi qat’iyatini va bosqinchilarga bo‘lgan umumiy nafratini ko‘rsatadi.