Jonibek qozi Sag‘inboyev (1861–1933) — Sharqiy Farg‘ona (O‘sh va O‘zgan) hududidagi nufuzli davlat arbobi, shariat qozisi va istiqlolchi qo‘rboshi. Turkiston muxtoriyati tarafdori bo‘lgan, 1918–1922-yillarda O‘sh tog‘larida sovet tuzumiga qarshi qurolli kurash olib borgan. 1920-yillarning oxirida majburiy kollektivlashtirishga qarshi yangidan qo‘zg‘olon ko‘targan. 1933-yilda muhojirlikda vafot etgan.
Jonibek qozi Sag‘inboyev 1861-yilda O‘zgan tumanining Koldo‘k qishlog‘ida badavlat qirg‘iz xonadonida dunyoga kelgan. Madrasada chuqur diniy va huquqiy bilim olgan, shariat qonunlarini mukammal bilganligi sababli yoshligidan qozi unvoniga sazovor bo‘lgan. Inqilobgacha O‘sh uyezdida qozi hamda Oqjar volostining boshqaruvchisi vazifalarida ishlab, katta xalq hurmatiga sazovor bo‘lgan. 1917-yilgi fevral inqilobidan keyin Jonibek qozi Qo‘qonda tuzilgan Turkiston muxtoriyatini faol qo‘llab-quvvatladi. 1918-yil boshida bolsheviklar muxtoriyatni qonga botirgach, u o‘z tarafdorlaridan iborat 400 kishilik otryad tuzib, O‘sh va O‘zgan atrofida qurolli kurash maydoniga chiqdi. U Farg‘ona va Qashg‘ar o‘rtasidagi savdo karvon yo‘llarini o‘z nazoratiga oldi. 1920-yillarning boshlarida Jonibek qozi Farg‘onadagi umumiy vaziyatni hisobga olib, aholini qirg‘indan saqlash maqsadida sovet hukumati bilan vaqtinchalik sulh tuzishga va o‘zaro kelishuvlarga majbur bo‘ldi. Biroq u har doim milliy manfaatlar tarafida turdi va: «Xalqqa foydasi bo‘lsa — qo‘llaymiz, zarari bo‘lsa — qarshilik qilamiz» degan tamoyilga amal qildi. 1927-yildan e’tiboran sovet rejimining boylar mulkini musodara qilish, masjidlarni yopish va majburiy kolxozlashtirish zulmi kuchaygach, Jonibek qozi yana qo‘liga qurol oldi. U 200 ga yaqin fidoyi bilan 1930-yilgacha tog‘larda sovet otryadlariga qarshi partizanlik harakatlarini olib bordi. 1930-yilda vaziyat keskinlashgach, o‘z safdoshlarini qurbon qilmaslik uchun dastalarni tarqatib, chegaradan Xitoyga (Qashg‘ar) o‘tdi. Keyinchalik Pokiston va Hindiston hududidagi Gilgit shahriga ko‘chib o‘tdi va 1933-yilda 72 yoshida o‘sha yerda vafot etdi. Uning avlodlari hozirda dunyoning turli mamlakatlarida yashaydi, O‘sh va O‘zgan viloyatlaridagi «Jonibek g‘ori» va tarixiy yo‘llar bugun ham xalq orasida uning nomi bilan e’zozlanadi.
Sharqiy Farg‘ona, xususan O‘sh, O‘zgan va Oloy vodiylari Turkiston istiqlolchilik harakatida strategik ahamiyatga ega bo‘lgan mintaqadir. Bu yerda o‘zbek va qirg‘iz xalqlari asrlar davomida yonma-yon yashab, bosqinchilarga qarshi doimo bir yoqadan bosh chiqarib kurashgan. 1918–1920-yillarda Madaminbek, Katta Ergash va Jonibek qozi kabi sarkardalar ushbu mintaqani sovet istilosidan himoya qilishda katta jonbozlik ko‘rsatdilar. Bu yerlar Qashg‘ar va Afg‘oniston tomon yo‘l ochuvchi chegara mintaqasi bo‘lganligi sababli, milliy harakat uchun muhim ta’minot va chekinish bazasi bo‘lib xizmat qilgan. Sovet davlati keyinchalik ushbu hududlarda milliy chegaralanish o‘tkazib, xalqlarni sun’iy ravishda ajratishga uringan bo‘lsa-da, istiqlolchilik harakati davrida butun vodiy xalqi yagona vatan tuyg‘usi bilan birlashgan edi.
1918
Qo‘qon muxtoriyati qulaganidan so‘ng Farg‘ona vodiysida sovet tuzumiga qarshi boshlangan qurolli harakat, qo‘rboshilarning o‘zaro birlashish kengashlari (qurultoylari), Rus dehqon armiyasi bilan ittifoqi hamda Turkiston frontiga qarshi olib borgan janglari tarixi.
1924
Turkistonda sovet hokimiyatiga qarshi qurolli istiqlolchilik harakatining yakuniy bosqichi, Sharqiy Buxoro, Qoraqum, Tojikiston va Janubiy Qirg‘izistondagi so‘nggi qarshilik o‘choqlari, chegaradan uyushtirilgan reydlar hamda jamoalashtirish davridagi qo‘zg‘olonlarning bostirilishi tarixi.
Qahramon Rajabov, B. Eshov
Hozircha izoh yo'q. Birinchi bo'lib fikr bildiring.
Izoh qoldirish uchun tizimga kiring.
