Nodira qiz — Sharqiy Buxorodagi sovet bosqiniga qarshi qurolli kurashda mardonavor qatnashgan afsonaviy ayol qo‘mondon, Ibrohimbek Laqay qo‘shinidagi ayollar maxsus bo‘linmasi yetakchisi. Janglarda ko‘rsatgan jasorati, chaqqonligi va merganligi bilan butun o‘lkada shuhrat qozongan.
Nodira qiz XX asrning 20-yillarida Sharqiy Buxoro (hozirgi Janubiy O‘zbekiston va Tojikiston hududlari) tog‘larida sovet zo‘ravonligiga qarshi ko‘tarilgan milliy ozodlik harakatining eng jasur qahramon ayollaridan biridir. Uning kelib chiqishi laqay urug‘iga borib taqaladi. Bolsheviklar tomonidan amalga oshirilgan qirg‘inlar va zo‘ravonliklar oqibatida o‘z oilasi va yaqinlaridan ayrilgan Nodira qiz qo‘liga qurol olib, Ibrohimbek Laqayning xalq lashkarlari safiga qo‘shildi. U o‘z atrofida vatanparvar, jasur xotin-qizlardan iborat maxsus qurolli otryad tashkil qildi. Bu bo‘linma nafaqat kashfiyot va aloqa ishlarida, balki to‘g‘ridan-to‘g‘ri jang maydonlarida ham qizil askarlarga qarshi mardona to‘qnashuvlarda qatnashgan. Tarixiy xotiralar va manbalarga ko‘ra, Nodira qiz mohir mergan, ot ustida chaqqon jang qiluvchi chavandoz bo‘lgan. U Vaxsh, Kofarnihon daryolari bo‘ylarida va Hisor tog‘larida sovet bo‘linmalariga qarshi kechgan qator janglarda dushmanga kuchli zarbalar bergan. Uning jasorati istiqlolchilar ruhiyatini ko‘tarishda katta ma’naviy omil bo‘lgan. Nodira qizning keyingi taqdiri haqida aniq arxiv hujjatlari kam saqlangan; ayrim manbalarda uning 1926-yildan so‘ng Ibrohimbek bilan birga Afg‘onistonga o‘tgani, boshqa rivoyatlarda esa tog‘lardagi tengsiz janglardan birida qahramonlarcha halok bo‘lgani aytiladi. U Turkiston ayollarining o‘z vatani, dini va sha’ni uchun erkaklar bilan tengma-teng kurashganining yorqin timsolidir.
Turkistonda sovet rejimiga qarshi qurolli qarshilik harakatida nafaqat erkaklar, balki xotin-qizlar ham faol ishtirok etgan. Farg‘onada Shakarxon va Oyshaxon, Sharqiy Buxoroda esa Nodira qiz kabi ayollar xalq qahramonlariga aylandi. Bolsheviklarning an’anaviy qadriyatlarni buzishi, ayollarni majburiy dinsizlashtirish va oila institutini parchalashga qaratilgan siyosati musulmon ayollarining ham chuqur g‘azabiga sabab bo‘ldi. Sharqiy Buxorodagi ayollar otryadlari og‘ir tog‘li sharoitda o‘z yurtini, sha’nini va farzandlarini mustabid tuzum qatag‘onidan himoya qilish uchun kurashga kirishgan edi.
1930
Ibrohimbek Laqayning Afg‘onistondan siqib chiqarilishi, 1931-yil bahorida sovet hududiga qaytishi, qizil armiyaga qarshi uch oylik shiddatli janglari, qo‘lga olinishi, OGPU tergovi hamda Toshkentdagi qatl tarixi.
1921
Buxoro amirligi qulatilgach, Sharqiy Buxoro hududida Ibrohimbek Laqay, Anvar Posho, Salim Posho va Fuzayl Maxdum boshchiligida sovet bosqiniga qarshi olib borilgan yirik qurolli ozodlik kurashi va Qizil Armiyaning harbiy amaliyotlari.
Qahramon Rajabov, B. Eshov
Hozircha izoh yo'q. Birinchi bo'lib fikr bildiring.
Izoh qoldirish uchun tizimga kiring.
