Sayyid Mir Muhammad Olimxon (1880–1944) — Buxoro amirligining so‘nggi amiri (1911–1920), mang‘itlar sulolasining oxirgi hukmdori. Buxoro qizil armiya tomonidan bosib olingach, Sharqiy Buxoroda sovet bosqiniga qarshi milliy istiqlolchilik harakatini tashkil etgan. 1921-yildan Afg‘onistonda muhojirlikda yashab, «Buxoro xalqining hasrati tarixi» nomli tarixiy asarini yaratgan.
Sayyid Mir Muhammad Olimxon 1880-yil 3-yanvarda Buxoroi sharifda amir Abdulahadxon xonadonida dunyoga kelgan. 1893–1896-yillarda Sankt-Peterburgdagi Nikolayev kadet korpusida ta’lim olib, davlat boshqaruvi va zamonaviy harbiy bilimlarni egallagan. Taxtga o‘tirishdan avval 12 yil Nasaf (Qarshi), so‘ngra Karmana hokimi bo‘lib xizmat qilgan. 1911-yil yanvarida otasi vafotidan so‘ng Buxoro amirligi taxtiga o‘tirdi. Dastlabki yillarda ma’muriy va soliq islohotlarini o‘tkazishga, armiyani zamonaviylashtirishga harakat qildi. Biroq 1917-yilgi inqilob va Rossiyadagi parokandalik sharoitida uning davlati bolsheviklar xavfi ostida qoldi. 1920-yil avgust oxirida Mixail Frunze qo‘mondonligidagi qizil armiya Buxoroni samolyotlardan bombardimon qilib, vayron etgach, amir Said Olimxon Sharqiy Buxoroga chekindi. Bu yerda u Ibrohimbek Laqay, Davlatmandbek va boshqa sarkardalarga bosh qo‘mondonlik unvonlarini berib, sovet bosqinchilariga qarshi qurolli milliy ozodlik harakatini yo‘lga qo‘ydi. 1921-yil fevralida qizil armiyaning tazyiqi ostida amir Olimxon Afg‘onistonga o‘tishga majbur bo‘ldi. Kobulda muhojirlikda yashagan amir xalqaro hamjamiyatga va musulmon dunyosiga murojaat qilib, Buxoroni qutqarishga undadi, o‘z mablag‘lari hisobidan istiqlolchilar lashkariga qurol va moliyaviy yordam yuborib turdi. U o‘zining «Buxoro xalqining hasrati tarixi» nomli mashhur asarida sovet istilosining shafqatsiz oqibatlarini fosh etdi. 1944-yil 28-aprelda Kobul shahrida vafot etdi va Shuhadoi Solihin qabristoniga dafn qilindi.
Buxoro amirligi Markaziy Osiyodagi eng yirik, mustaqil islom davlati va qadimiy ma’rifat markazi edi. Uning 1920-yilda zo‘ravonlik bilan tugatilishi butun musulmon olamida chuqur aks-sado berdi. Amir Said Olimxon shaxsiyati ziddiyatli bo‘lsa-da, uning sovet bosqiniga qarshi Sharqiy Buxoroda xalq kuchlarini birlashtirgani va umrining oxirigacha mustaqillik bayrog‘ini baland tutgani Turkiston istiqlolchiligi tarixida katta o‘rin tutadi. Ushbu bosqindan so‘ng boshlangan istiqlolchilik harakati amirlikni qayta tiklashdan ko‘ra, butun Turkistonning erki va milliy mustaqilligi yo‘lidagi umumxalq kurashiga aylanib ketdi.
1920
1920-yil avgust–sentyabr oylarida Turkiston fronti qo‘mondoni M. V. Frunze boshchiligidagi Qizil Armiya hamda Yosh buxoroliklar tomonidan Buxoro amirligining qurolli yo‘l bilan ag‘darilishi, Said Olimxonning chekinishi va Buxoro Xalq Sovet Respublikasining tashkil etilishi.
1921
Buxoro amirligi qulatilgach, Sharqiy Buxoro hududida Ibrohimbek Laqay, Anvar Posho, Salim Posho va Fuzayl Maxdum boshchiligida sovet bosqiniga qarshi olib borilgan yirik qurolli ozodlik kurashi va Qizil Armiyaning harbiy amaliyotlari.
Qahramon Rajabov, B. Eshov
Hozircha izoh yo'q. Birinchi bo'lib fikr bildiring.
Izoh qoldirish uchun tizimga kiring.
